Christelijke ethiek en evolutionisme gaan niet samen

10-06-2009

Eindelijk krijgt de discussie een interessante wending, die direct de praktische consequenties van diverse posities aangeeft, aldus Gijs van den Brink...

Met veel instemming en blij verrast heb ik het artikel van Theo Boer over evolutie en ethiek gelezen. Eindelijk krijgt de discussie een interessante wending. Wat Boer vragenderwijs stelt, heeft Kuyper meer dan een eeuw geleden al vastgesteld. Hij deed dit in zijn ‘Rede bij de overdracht van het rectoraat aan de Vrije Universiteit' over evolutie (1899). Hij stelt daar dat ‘het begrip van plicht in dit stelsel (evolutionisme) niet bestaat, zoals evolutionisten ook eerlijk toegeven, want wie uit plichtsbesef handelt, erkent een hogere macht'. ‘Dienovereenkomstig vallen weg het zedelijk ideaal, de zedelijke wereldorde, de zedewet die ons beheerst, het plichtsbesef dat aan die wet bindt en de Heilige die ons die wet geven zou'.
Ook Jürgen Moltmann, wel de grootste theoloog van de 20e eeuw genoemd, heeft keer op keer in zijn boeken het Darwinistisch evolutionisme sterk afgewezen vanuit de messiaanse ethiek zoals we die in zowel het oude als het nieuwe testament vinden. Hij zegt het zo: ‘In het evolutieproces verdwijnen miljarden levende organismen in de prullenbak. Evolutie betekent niet alleen constructieve ontwikkeling, maar ook een gruwelijk slachtofferen'.
Als we onze ethiek zouden baseren op het evolutieproces, zou dit heel snel leiden tot een toejuichen van ‘euthanasie' op allerlei gebied en het doden van allerlei ongeschikt en onaangepast ‘niet waardevol' leven. Dit blijkt bijvoorbeeld in uitlatingen van de bekende evolutionist Teilhard de Chardin, wanneer hij spreekt over de positieve kant van oorlog, als een nobele bijdrage aan de natuurlijke evolutie. Bij de atoombom op Hiroshima in 1945 was Teilhard vol bewondering over de wetenschappelijke en technologische vooruitgang die de mensheid door het teamwerk van een wetenschappelijk superbrein had bereikt. Met geen woord wordt gerept over de honderdduizenden doden!!
Dit staat lijnrecht tegenover de verzoening van de kosmos waarover Paulus spreekt in de brief aan de Kolossenzen (Kol.1:15-20). Op het kruis van Golgota volgde de opstanding. Christus heeft de dood overwonnen. Hij verlost ons van het genadeloze evolutieproces. Er is geen betekenisvolle hoop voor de toekomst van de wereld, tenzij de tranen van de slachtoffers worden gewist, tenzij de doden worden opgewekt, tenzij de slachtoffers van de evolutie gerechtvaardigd worden in de wedergeboorte van de wereld.

Recht op leven en welzijn voor de natuur


En dan te bedenken dat Theo Boer zich in zijn spreken over ethiek nog beperkt tot de ‘universele verklaring van de rechten van de mens' en dus beperkt tot recht op leven en welzijn voor iedere individuele mens. Wanneer we ook natuur en ecologie hierbij betrekken, wordt de tegenstelling tussen evolutie en ethiek alleen nog maar scherper.
De bijbel leert dat niet allen de mens verlossing behoeft, maar ook de natuur. En ook de dieren zullen in het komende koninkrijk bevrijd worden van slavernij aan zonde en vergankelijkheid. Jezus sprak een woord en de storm ging liggen. We zien in deze wonderlijke beheersing van de natuur een eerste vervulling van de beloften van de komst van het koninkrijk, waar de natuur van de dingen grondig veranderd wordt (Jes.11:6vv.; Op.22:1-5). Volgelingen van Jezus kunnen door het geloof nu al deel krijgen aan deze gave om zelfs de natuur te beheersen. ‘Slangen zullen zij opnemen, en zelfs indien zij iets dodelijks drinken, zal het hun geen schade doen' (Mar.16:18). Het evolutionisme minimaliseert de ernst van het kwaad en daarmee ook de grootsheid en heerlijkheid van de verlossing.
Theïstisch evolutionisme is een filosofie die past bij rijke westerse christenen, die pijn en lijden relativeren en daarom bagatelliseren als groeipijnen van de schepping. Deze ideeën komen in Afrika niet op! De 21e eeuw vraagt om een inhaalslag wat betreft een christelijke visie op de natuur. De klimaatverandering zet in ieder geval ook voor christenen dit thema op de agenda.

Drs Gijs van den Brink

Terug naar het nieuwsoverzicht